• Anasayfa

Pankreas, sindirim sistemi ve hormonal denge açısından hayati öneme sahip bir organdır. Karın boşluğunda, mide ile bağırsakların arkasında yer alan bu bez, hem hormon salgılayarak hem de sindirim enzimleri üreterek vücudun çeşitli işlevlerini düzenler.

Pankreasın en kritik görevlerinden biri hormon üretimidir. Üretilen hormonlar, kan şekeri seviyesinin kontrolü, sindirim sürecinin düzenlenmesi ve metabolizmanın dengelenmesi gibi yaşamsal fonksiyonları yönetir. Bu organ tarafından salgılanan temel hormonlar arasında insülin, glukagon, somatostatin, pankreatik polipeptid ve gastrin bulunur.

Pankreasın endokrin (hormon salgılayan) işlevi, Langerhans adacıkları olarak adlandırılan özel hücre kümeleri sayesinde gerçekleşir. Bu adacıklar, pankreas hücrelerinin sadece küçük bir bölümünü oluşturur ancak hayati hormonları üretirler. Langerhans adacıklarında dört temel hücre tipi vardır:

• Beta hücreleri: İnsülin üretir

• Alfa hücreleri: Glukagon üretir

• Delta hücreleri: Somatostatin üretir

• PP hücreleri: Pankreatik polipeptid üretir

Bu hücreler, kan şekeri düzeylerini ve sindirim sistemini düzenleyerek vücudun iç dengesini sağlar.

İnsülin, pankreasın beta hücreleri tarafından salgılanan ve kan şekeri seviyesini düşüren en önemli hormondur. Yemek sonrası kandaki glikoz artışını fark eden insülin, glikozun kas, yağ ve karaciğer hücrelerine alınmasını sağlar. Ayrıca karaciğerde fazla glikozun glikojen şeklinde depolanmasını ve yağ dokusunda enerji rezervi olarak kullanılmasını destekler. İnsülin eksikliği ya da işlev bozukluğu Tip 1 ve Tip 2 diyabet hastalıklarının temel nedenidir. Ayrıca aşırı insülin üretimi hipoglisemiye yani tehlikeli kan şekeri düşüklüğüne yol açabilir.

Glukagon ise insülinin tersine kan şekeri seviyesini artıran hormondur. Alfa hücreleri tarafından üretilir ve karaciğerde depolanan glikojeni glikoza dönüştürerek kana salgılar. Ayrıca protein ve yağlardan yeni glikoz sentezini tetikler. Böylece uzun süre aç kaldığımızda vücudun enerji ihtiyacını karşılamada önemli rol oynar. Glukagon eksikliği nadir olmakla birlikte, glukagon fazlalığı Tip 2 diyabette kan şekerinin sürekli yüksek kalmasına neden olabilir.

Somatostatin, delta hücreleri tarafından salgılanan bir düzenleyici hormondur. İnsülin ve glukagon salgısını dengeler, sindirim sistemindeki enzim ve asit üretimini yavaşlatır. Ayrıca büyüme hormonunun salgılanmasını kontrol ederek hormon dengesinin korunmasına yardımcı olur. Somatostatin dengesizlikleri sindirim sorunları ve metabolik düzensizliklere yol açabilir.

Pankreatik polipeptid ise pankreasın PP hücreleri tarafından üretilir ve sindirim sisteminin çalışmasını kontrol eder. Pankreas enzimlerinin salgılanmasını düzenler, midenin boşalmasını etkiler ve karaciğerin glikojen depolamasında rol oynar. Bu hormonun dengesizliği sindirim sorunlarına neden olabilir.

Gastrin, pankreasın bazı hücrelerinden salgılanan bir hormon olup mide asidinin üretimini artırarak protein sindirimine katkı sağlar. Fazla gastrin üretimi mide ülserine yol açabilirken, yetersiz salgılanması sindirim sistemi aktivitesinin yavaşlamasına sebep olabilir.

Pankreas sağlığını korumak ve hormon dengesini sağlamak için beslenme çok önemlidir. Şeker ve rafine karbonhidratların fazla tüketilmesi insülin dengesizliğini tetikler. Beyaz ekmek, şekerli içecekler, tatlılar pankreasın aşırı çalışmasına neden olabilir. Lifli gıdalar, tam tahıllar, sebzeler ve meyveler sindirimin yavaşlamasını sağlayarak kan şekeri dalgalanmalarını azaltır. Sağlıklı yağlar (zeytinyağı, avokado, ceviz) pankreasın fonksiyonlarını desteklerken, trans ve doymuş yağlardan kaçınılmalıdır. Dengeli protein alımı (balık, tavuk, baklagiller) pankreas üzerindeki yükü hafifletir. Anti-inflamatuar besinler, örneğin zerdeçal ve brokoli, pankreas hücrelerini koruyabilir.

Pankreasın hormon üretimindeki bozukluklar diyabet başta olmak üzere pek çok metabolik hastalığa neden olabilir. Bu nedenle düzenli beslenme, yaşam tarzı düzenlemeleri ve gerektiğinde tıbbi müdahale pankreas sağlığının korunmasında kilit öneme sahiptir.